Foundation Musick's MonumentAntwerpen, 16 mei 1774. Johannes Lodewijk Dülcken
[Pagina 1]
Weleerwaarde heren!
Ik hoop dat u mij wilt verontschuldigen dat ik de vrijheid neem om u door middel van deze brief te schrijven. Ik móét namelijk klagen over het slechte gedrag van onze predikant, dominee Dipelius.
Mijn vader, die hier ruim dertig jaar als ouderling heeft gewoond en gewerkt, heeft hier tot aan zijn dood de bitterste vruchten van moeten plukken. U moet zich eens voorstellen hoe aanstootgevend en schandelijk dit voor ons allemaal is geweest: nadat zijn vrouw was overleden, heeft hij een jong meisje — zijn eigen nichtje, dat aan hem als predikant was toevertrouwd — verleid en zwanger gemaakt.
Dit ontkende hij niet alleen ten overstaan van mijn vader onder de meest heilige eden, maar om zijn leugen geloofwaardig te maken, dwong hij de kraamvrouw ook nog om al op de zesde of zevende dag na de bevalling in de kerk te verschijnen om gezegend te worden. Dit was met gevaar voor haar eigen leven. Kort daarna heeft hij haar naar Holland gestuurd.
Ondertussen was deze zaak zó algemeen bekend en zichtbaar, dat we geen voet buiten de deur konden zetten of de straatjongens riepen ons na: "Jullie geile dominee heeft een kind gemaakt!" Maar dit alles zal u ongetwijfeld al bekend zijn,
(zie ommezijde)
[Pagina 2]
aangezien dit destijds de druppel was.
Mijn moeder heeft vaak met betraande ogen geklaagd hoe zij de dominee moest laten zoeken toen mijn vader op sterven lag. Toen hij uiteindelijk in een herberg buiten de stad werd gevonden, was hij door dronkenschap niet eens meer in staat om met mijn vader te bidden. Recent nog heeft hij zich in een herberg zó vreselijk bedronken dat hij zich tijdens het wildplassen zo schandelijk en onbeschaamd heeft gedragen, dat er katholieke buurtbewoners naar ons toe kwamen. Zij vroegen ons hem te waarschuwen en te zeggen dat hij zich in het vervolg moet inhouden en zich niet meer als een beest moet gedragen; anders zouden ze zijn geslachtsdeel eraf snijden, enzovoort.
Zijn levenswandel is in het algemeen zo schandalig dat hij het leven voor ons hier (voor zover dat nog mogelijk is) ondragelijk maakt. Er is hier werkelijk geen enkel gezin dat niet onder hem lijdt. Het gevolg hiervan is dat men hem niet langer waardig acht voor zijn ambt en de mensen wegblijven uit zijn diensten. De armen schieten hierdoor tekort en wij worden beroofd van het kostbare woord van God, omdat we van zo'n pastoor simpelweg niets moeten hebben. Hij staat daardoor voor lege stoelen en banken te preken, tenzij er eens vreemdelingen komen kijken.
Ik heb zelf twintig jaar in Holland gewoond en ben hier vorig jaar vanwege mijn zaken naartoe gekomen, met de bedoeling om hier uiteindelijk met mijn gezin te gaan wonen. Voor mijn werk gebruik ik knechten. Zij gingen, samen met mijn zoontje, altijd trouw naar de kerk. Maar de dominee vond het afgelopen donderdag — op Hemelvaartsdag — nodig om een van hen, Lodewijk Ruijs (een jongen uit een fatsoenlijke familie en van goed gedrag), openlijk tijdens de volle kerkdienst op een buitensporige manier te beledigen.
[Pagina 3]
Om de situatie goed te begrijpen, moet ik vooraf vertellen dat de dominee een dochter heeft van ongeveer 17 jaar. De genoemde Lodewijk Ruijs is een landgenoot van hem en kwam daardoor vaak bij hen over de vloer. Hierdoor kreeg hij contact met het meisje. Dat ging zelfs zo ver dat zij hem zes brieven heeft geschreven, waarin zij hem in de tederste bewoordingen en met dure eden trouw beloofde.
Toen deze Ruijs echter merkte dat haar vader hier fel op tegen was, heeft hij meteen bij het eerste verzoek de brieven aan de dominee overhandigd om ze te laten verbranden. Hij heeft er toen volledig afstand van genomen. Vindt u dat niet juist heel edelmoedig en dankenswaardig van hem?
Maar in plaats van dankbaarheid te tonen, wenkte de dominee die man [Lodewijk Ruijs] vlak voor de preek. Hij zei hardop: "Sta op, ga achteraan zitten!" Ongetwijfeld omdat zijn dochter het niet kon verdragen om hem te zien. Hierop antwoordde mijn knecht: "Waarom dat? Ben ik soms niet net zo eerlijk als de rest?" Waarop de dominee reageerde met: "Nee!" De knecht verliet daarop beschaamd en ontdaan de kerk, maar voegde de dominee nog toe: "Dan zal ik eens kijken wat mij te doen staat."
U zult wel begrijpen dat deze jongeman de zaak hier niet bij kan laten zitten zonder dat hij eerherstel en excuses krijgt. Daarom heb ik de vrijheid genomen om mij namens hem tot u te wenden, met het dringende en nederige verzoek om hem snel recht te doen. Zo hoeven we hier geen rechtszaak bij het stadhuis van te maken. Hij is hier anders namelijk niet van te weerhouden, want een goede naam is een mens het liefste bezit, direct na het leven zelf.
Ik vond het nu nog niet nodig om officiële, beëdigde getuigenverklaringen te verzamelen. Aan de ene kant om onze felle tegenstanders, de katholieken, geen reden te geven om ons uit te lachen en zich te verkneukelen,
(zie ommezijde)
[Pagina 4]
en aan de andere kant omdat ik niet geloof dat de dominee de brutaliteit zal hebben om te ontkennen wat er in te lachenen wat in het openbaar is gebeurd.
In de verwachting dat u snel orde op zaken zult stellen in deze kwestie, heb ik de eer te verblijven met verschuldigde eerbied,
Weleerwaarde heren,
Uw zeer nederige dienaar,
J. L. Dülcken
Antwerpen, 16 mei 1774.
🇬🇧 English Translation
[Page 1]
Reverend Gentlemen!
I trust you will forgive the liberty I take in addressing this letter to you. I find myself compelled to complain about the wretched conduct of our minister, Reverend Dipelius.
My father, who lived and served here as an elder for over thirty years, suffered the bitterest consequences of this until his very end. You need only imagine how offensive and shameful this has been for all of us: after his wife passed away, he seduced and impregnated a young girl – his own niece, who had been entrusted to his care as a minister.
Not only did he deny this to my father under the most sacred oaths, but to make his lie plausible, he also forced the woman to appear in church to be blessed just six or seven days after giving birth. This was done at the peril of her life. Shortly thereafter, he sent her away to Holland.
Meanwhile, this matter was so widely known and visible that one could not step outside without the street boys shouting after us: "Your horny parson has made a child!" But all of this will, no doubt, already be known to you,
(please turn over)
[Page 2]
as this was ultimately the final straw.
My mother often lamented with tearful eyes how she had to send for the minister when my father was dying. When he was finally found in a tavern outside the city, he was so incapacitated by drunkenness that he was unable to pray with my father. Just recently, he got so terribly drunk in a tavern that while urinating, he behaved in such a scandalous and shameless manner that Roman Catholic neighbors came to us. They asked us to warn him to refrain from such beastly behavior in the future; otherwise, they would cut off his private parts, etc.
His conduct in life is generally so scandalous that he makes our existence here (if it could be any worse) unbearable. There is truly not a single household here that does not suffer because of him. As a result, people no whom longer deem him worthy of holding his office and stay away from his services. The poor are neglected because of this, and we are deprived of the precious word of God, because we simply want nothing to do with such a pastor. Consequently, he preaches to empty pews, unless strangers happen to stop by.
I myself have lived in Holland for twenty years and came here last year on business, with the intention of eventually bringing my family to live here. For my business, I employ servants. They, along with my young son, always attended church diligently. Yet past Thursday – being Ascension Day – the Reverend once again saw fit to publicly insult one of them, Lodewijk Ruijs (a young man from a respectable family and of good conduct), during the full service in an outrageous manner.
[Page 3]
To understand the matter, I must explain beforehand that the minister has a daughter of about 17 years of age. The aforementioned L. Ruijs, being a fellow countryman of his, had frequent access to their house, and thereby developed an acquaintance with the girl. This went so far that she wrote him six letters, the least of which was a marriage promise confirmed with many oaths.
However, when this Ruijs learned that the father was strongly opposed to this, he immediately, upon the first request, handed the aforementioned letters over to the minister to be burned and withdrew from the matter entirely. Do you not find this exceedingly noble and commendable of him?
Yet, instead of showing gratitude, the minister gestured to this man [Lodewijk Ruijs] on the day in question before the sermon and said aloud: "Stand up, go sit in the back!" Undoubtedly because his daughter could not bear the sight of him. To this my servant replied: "Why is that? Am I not as honest as anyone else?" To which the minister responded: "No!" The servant, leaving the church humiliated and distraught, called back to him: "Then I shall see what I have to do."
You will now understand of your own accord that this young man cannot let the matter rest without obtaining satisfaction and a restoration of his honor. Therefore, I have taken the liberty to address you on his behalf, with the humble plea to grant him swift and sufficient satisfaction in this matter. This is so that it will not be necessary to make a legal case of it at the city hall. Otherwise, he cannot be dissuaded from doing so, for an honest name is a man's dearest possession, next to life itself.
I did not think it necessary to gather sworn depositions yet; on the one hand, so as not to give our bitter adversaries, the Catholics, cause for laughter and joy,
(please turn over)
[Page 4]
on the other hand, I do not believe he will be shameless enough to deny what took place so publicly.
In the expectation that you will swiftly provide redress in this matter, I have the honor to remain with due respect,
Reverend Gentlemen,
Your very humble servant, J. L. Dülcken
Antwerp, the 16th of May 1774.
🇩🇪 Deutsche Übersetzung
[Seite 1]
Hochehrwürdige Herren!
Ich bitte Sie zu entschuldigen, dass ich mir die Freiheit nehme, Ihnen diesen Brief zu schreiben. Ich muss mich nämlich über das schlechte Verhalten unseres Predigers, Pfarrer Dipelius, beschweren.
Mein Vater, der hier über dreißig Jahre lang als Ältester gelebt und gewirkt hat, hat darunter bis zu seinem Ende am bittersten zu leiden gehabt. Sie müssen sich nur einmal vorstellen, wie anstößig und beschämend das für uns alle war: Nachdem seine Frau verstorben war, hat er ein junges Mädchen – seine eigene Nichte, die ihm als Prediger anvertraut war – verführt und geschwängert.
Dies leugnete er nicht nur vor meinem Vater unter den heiligsten Eiden, sondern um seine Lüge glaubwürdig zu machen, zwang er die Wöchnerin auch noch, bereits am sechsten oder siebten Tag nach der Geburt in der Kirche zu erscheinen, um gesegnet zu werden. Dies geschah unter Lebensgefahr für sie. Kurz darauf hat er sie nach Holland geschickt.
Unterdessen war diese Angelegenheit so allgemein bekannt und offensichtlich, dass man keinen Fuß vor die Tür setzen konnte, ohne dass die Straßenjungen uns hinterherriefen: "Euer geiler Pfarrer hat ein Kind gemacht!" Aber das alles wird Ihnen zweifellos schon bekannt sein,
(bitte wenden)
[Seite 2]
da dies damals das Fass zum Überlaufen brachte.
Meine Mutter hat oft mit tränenüberströmten Augen darüber geklagt, dass sie den Pfarrer beim Ableben meines Vaters suchen lassen musste. Als er schließlich in einer Herberge außerhalb der Stadt gefunden wurde, war er vor Trunkenheit nicht einmal mehr in der Lage, mit meinem Vater zu beten. Erst kürzlich hat er sich in einer Herberge wieder so schrecklich betrunken, dass er sich beim Urinieren so anstößig und unverschämt verhielt, dass katholische Anwohner zu uns kamen. Sie baten uns, ihn zu warnen, sich künftig von solch bestialischem Verhalten fernzuhalten; andernfalls würden sie ihm seine Schamteile abschneiden usw.
Sein Lebenswandel ist allgemein so anstößig, dass er uns das Leben hier (sofern das überhaupt noch möglich ist) unerträglich macht. Es gibt hier wirklich keine einzige Familie, die nicht unter ihm leidet. Die Folge davon ist, dass man ihn seines Amtes nicht mehr für würdig erachtet und die Menschen seinen Gottesdiensten fernbleiben. Die Armen kommen dadurch zu kurz, und wir werden des kostbaren Wortes Gottes beraubt, weil wir von einem solchen Pfarrer einfach nichts wissen wollen. Er predigt daher vor leeren Stühlen und Bänken, es sei denn, es kommen einmal Fremde vorbei.
Ich habe selbst zwanzig Jahre in Holland gelebt und bin letztes Jahr wegen meiner Geschäfte hierhergekommen, in der Absicht, mich hier mit meiner Familie niederzulassen. Für meine Geschäfte beschäftige ich Knechte. Diese sind, zusammen mit meinem Sohn, immer fleißig zur Kirche gegangen. Aber der Pfarrer hielt es am vergangenen Donnerstag – am Himmelfahrtstag – wieder einmal für richtig, einen von ihnen, Lodewijk Ruijs (einen Jungen aus einer ordentlichen Familie und von gutem Lebenswandel), öffentlich während des vollen Gottesdienstes auf eine ungeheuerliche Weise zu beleidigen.
[Seite 3]
Um die Angelegenheit zu verstehen, muss ich vorausschicken, dass der Pfarrer eine Tochter von etwa 17 Jahren hat. Der besagte L. Ruijs ist ein Landsmann von ihm und ging daher in dessen Haus ein und aus. Dadurch entstand ein engerer Kontakt zu dem Mädchen. Das ging sogar so weit, dass sie ihm sechs Briefe schrieb, von denen der unbedeutendste ein mit vielen Eiden bekräftigtes Eheversprechen war.
Als dieser Ruijs jedoch merkte, dass der Vater so sehr dagegen war, hat er dem Pfarrer auf dessen erste Aufforderung hin die besagten Briefe zur Verbrennung ausgehändigt und sich völlig von der Sache zurückgezogen. Finden Sie das nicht überaus edel und dankenswert von ihm?
Doch statt Dankbarkeit zu zeigen, winkte der Pfarrer diesen Mann [Lodewijk Ruijs] am besagten Tag vor der Predigt herbei und sagte laut vernehmlich: "Steh auf, setz dich nach hinten!" Sicherlich, weil seine Tochter seinen Anblick nicht ertragen konnte. Hierauf antwortete mein Knecht: "Warum das? Bin ich etwa nicht so ehrlich wie die anderen?"Worauf der Pfarrer erwiderte: "Nein!" Der Knecht verließ daraufhin beschämt und bestürzt die Kirche, rief dem Pfarrer aber noch zu: "Dann werde ich sehen, was ich zu tun habe."
Sie werden nun selbst verstehen, dass dieser Mann die Sache nicht auf sich beruhen lassen kann, ohne Genugtuung und eine Ehrenrettung zu erlangen. Daher habe ich mir die Freiheit genommen, mich in seinem Namen an Sie zu wenden, mit der demütigen Bitte, ihm hierin schnelle und ausreichende Genugtuung zu verschaffen. So müssen wir keine Gerichtssache im Rathaus daraus machen. Er lässt sich andernfalls nämlich absolut nicht davon abhalten, denn ein ehrlicher Name ist dem Menschen das Liebste gleich nach dem Leben.
Ich hielt es noch nicht für nötig, vereidigte Zeugenaussagen einzuholen; einerseits, um unseren erbitterten Gegnern, den Katholiken, keinen Grund zum Lachen und zur Freude zu geben,
(bitte wenden)
[Seite 4]
andererseits glaube ich nicht, dass er unverschämt genug sein wird, das zu leugnen, was so öffentlich geschehen ist.
In der Erwartung, dass Sie in dieser Angelegenheit bald für Abhilfe sorgen werden, habe ich die Ehre, mit gebührendem Respekt zu verbleiben,
Hochehrwürdige Herren,
Ihr sehr ergebener Diener, J. L. Dülcken
Antwerpen, den 16. Mai 1774.
🇳🇱 HET CONFLICT dominee DIEPELIUS en Johannes Daniel & Johannes Lodewijk Dülcken
🇬🇧 THE CONFLICT between Reverend DIEPELIUS and Johannes Daniel & Johannes Lodewijk Dülcken
🇩🇪 DER KONFLIKT zwischen Pfarrer DIEPELIUS und Johannes Daniel & Johannes Lodewijk Dülcken
Brief 22 maart 1752
Onbekende datum
Brief 29 mei 1753
Brief van Martinus Bom 24 Junij 1753
Brief 25 Junij 1753
Brief 5 Julij 1753
Brief 16 meij 1774
Brief 11 julij 1774
Brief 15 september 1774
Copije Attestatie J. Ludwig Reusch & Johan Jacob Schnell - 15 september 1774